Kinderen in Zambia groeien op onder omstandigheden die wij ons nauwelijks kunnen voorstellen. Eén op de vijf kinderen wordt niet ouder dan vijf jaar. Naast hiv en aids en malaria zijn vervuild water en gebrekkige hygiëne de belangrijkste oorzaken van de hoge kindersterfte. Viteau steunt al jaren een succesvol project van Unicef in Zambia dat de bevolking toegang verschaft tot veilig drinkwater en sanitaire voorzieningen. Het WASHE-project (School Water, Sanitation and Hygiene Education) is een samenwerking van Unicef met de Zambiaanse overheid gericht op de aanleg van waterpompen, latrines en andere voorzieningen voor water en sanitair. Daarnaast speelt voorlichting over hygiëne een belangrijke rol. Alleen al het wassen van de handen met zeep kan bijvoorbeeld ernstige diarree bij kinderen voorkomen. Maar in alle lagen van de gemeenschap moet het belang van hygiëne en veilig water gaan leven. Daarom wordt de lokale bevolking nauw bij het project betrokken.

Hygiëne-lessen op het toneel
Miyoba Milton is een grote man met een dito taak: hij is directeur van de openbare basisschool in Choma. Zo’n zeshonderd leerlingen en ruim een dozijn leerkrachten vallen onder zijn verantwoordelijkheid. ‘Ik wist niet hoe belangrijk het was om mijn handen te wassen, tot ik het leerde van de kinderen hier,’ vertelde Milton onlangs bij een optreden van de WASHE-theatergroep van zijn school. ‘Onze leerlingen zijn de beste docenten. Het onderwerp is te belangrijk om alleen hier op school aan de orde te laten komen. We moeten de boodschap van water, sanitatie en hygiëne overal verspreiden, zodat de kinderen thuis en op school gezond blijven en onze gemeenschap schoon en veilig is.’ Milton heeft alle reden om trots te zijn, want zijn school biedt ook nog eens schoon water en sanitaire voorzieningen aan honderden huishoudens in de omgeving.

Muziek en drama
‘De band tussen de school en de gemeenschap is verstevigd doordat ze het eigendom van de voorzieningen delen’, zegt Giveson Zulu, Unicef’s WASHE specialist in Zambia. ‘Die boodschap draagt de WASHE-theatergroep van de school ook uit tijdens haar regelmatige optredens op het schoolplein. De groep gebruikt muziek en drama om ouders, leerkrachten en leden van de gemeenschap te informeren, te vermaken en te mobiliseren. Alles met het doel aandacht te vragen voor de grote rol die water, sanitair en hygiëne spelen in het gezond houden van kinderen en families.’ Het vergroten van de kennis over en het bewustzijn van deze thema’s is cruciaal, want naar schatting een vijfde van alle sterfgevallen bij kinderen onder de vijf jaar wordt veroorzaakt door diarree.

Ziektecyclus
De geschiedenis van de Choma basisschool in de zuidelijke provincie van Zambia toont hoe het ontbreken van toegang tot schoon water en sanitaire voorzieningen een ziektecyclus in gang kan zetten. Leonard Mukosha, de gezondheidsofficial van het ministerie van gezondheid voor de streek, vertelt dat de school bijna gesloten was: ‘Doordat de kinderen als gevolg van voortdurende uitbraken van diarree, cholera en dysenterie vaak te ziek waren om naar school te gaan, daalde het aantal leerlingen op school sterk. Er waren nog maar zo’n vierhonderd leerlingen en er was geen schoon water of fatsoenlijk sanitair. Nu is het aantal leerlingen gestegen naar ruim zeshonderd, met dank aan de nieuwe waterputten en een geïntegreerd latrinesysteem dat Unicef heeft geholpen aan te leggen. Het ziekteverzuim op school is scherp teruggelopen en ook de gemeenschap profiteert van de voorzieningen.’ Om het WASHE-project van zo breed mogelijke steun te voorzien, werkt Unicef Zambia in het hele land samen met lokale autoriteiten als Mukosha en Milton. Ook wordt er samengewerkt met lokale hulporganisaties en gemeenschapsgroepen zoals de vereniging die ouders en leerkrachten in Choma hebben opgericht.

Meisjesonderwijs De theatergroep vormt in Choma het hart van alle inspanningen. Meer dan honderd vrijwilligers uit de gemeenschap hebben meegewerkt aan de meest recente productie: een serie van liedjes, dansen en sketches die WASHE promoten in verschillende dorpen in de regio. ‘Binnen het WASHE-thema vallen ook boodschappen over die andere bedreiging voor de levens van kinderen en jongeren in Zambia: hiv en aids,’ zegt Peter Harvey, hoofd van de WASHE-afdeling van Unicef Zambia. En de impact van het WASHE-project reikt nog verder. Sinds de toegang tot schoon water en sanitatie op de Choma basisschool is verbeterd, gaan veel meer meisjes naar school. Het is een nieuwe bron van trots voor directeur Milton: ‘De meisjes begonnen terug naar school te komen toen ze hoorden dat de nieuwe toiletten uiteindelijk geïnstalleerd waren. Voorheen hadden we geen goede voorzieningen en dat was een groot probleem. We hadden honderden leerlingen en geen aparte wc’s voor meisjes, waardoor ze geen privacy hadden. Gelukkig kunnen we nu recht doen aan hun recht op gelijke behandeling en scholing.’